Muizen zijn klein, goedkoop in aanschaf en druk om naar te kijken. Dat maakt ze aantrekkelijk als eerste huisdier, terwijl er meer bij komt kijken dan mensen verwachten: een ruim verblijf, een groepje in plaats van één dier, en een korte levensduur. Deze gids zet op een rij wat een tamme muis nodig heeft, wat het kost en waar mensen op afknappen.
Wat voor huisdier is een muis, en voor wie
De tamme muis die je in de dierenwinkel ziet is de kleurmuis, een gedomesticeerde vorm van de huismuis. Het is een klein, snel en nieuwsgierig dier dat vooral in de schemering en de nacht actief is. Het LICG noemt muizen nadrukkelijk nachtdieren die uit veiligheidsoverwegingen in het donker in actie komen. Wil je een dier dat ’s middags met je op de bank zit, dan is een muis geen goede keuze.
Belangrijker nog: een muis is geen knuffeldier. Het LICG schrijft dat muizen te klein en kwetsbaar zijn om veel op te pakken of overal mee naar toe te nemen, en beschrijft ze als kijkdiertjes.
Een muis past dus bij mensen die het kijken en verzorgen leuker vinden dan het aaien, en bij kinderen die met een ouder meekijken en meehelpen terwijl een volwassene eindverantwoordelijk blijft. Minder geschikt is hij voor jonge kinderen die het dier zelf willen vasthouden. Een muis springt binnen een seconde van een hand af, en een val van tafelhoogte is voor een dier van dertig gram niet onschuldig.
Levensverwachting. Het LICG houdt aan dat kleurmuizen gemiddeld één tot twee jaar oud worden, en de Dierenbescherming noemt hetzelfde. Dat is kort. Voor kinderen betekent het dat het afscheid snel volgt op de aanschaf, en dat is iets om vooraf te bespreken in plaats van achteraf.
Gezelschap en groepssamenstelling
Muizen zijn groepsdieren. Ze horen niet alleen te leven. Het LICG adviseert minimaal twee dieren en noemt een groepje van drie tot vijf muizen als goede vorm. De Dierenbescherming schrijft dat muizen snel eenzaam zijn als ze alleen leven.
De samenstelling is minder vrij dan je zou denken:
- Vrouwtjes samen gaat in de praktijk het rustigst, vooral als ze samen zijn opgegroeid.
- Mannetjes samen loopt vaak mis. Het LICG noemt mannetjes doorgaans onverdraagzamer en vechtlustiger, en schrijft dat ze meestal niet met andere mannetjes kunnen samenleven. Ook Dierenkliniek Tiel geeft aan dat mannetjes onderling kunnen gaan vechten.
- Mannetje en vrouwtje samen betekent nesten, en dat betekent binnen enkele weken meer muizen dan je kwijt kunt. Wil je die combinatie, dan moet het mannetje onvruchtbaar zijn gemaakt, en dat is bij een dier van dertig gram geen kleine ingreep.
Zet nooit zomaar vreemde muizen bij elkaar. Het LICG waarschuwt daar uitdrukkelijk voor, ook voor even samen tijdens transport, omdat de kans groot is dat ze elkaar flink verwonden. Een nieuwe muis bij een bestaand groepje zetten is dus geen kwestie van de deur openzetten.
De geur. Muizen hebben een eigen luchtje, en volgens het LICG is dat bij de mannetjes het sterkst. Muizen zetten hun hele verblijf met urine af, wat normaal gedrag is maar wel ruikt. Een groep mannetjes in een slaapkamer is een punt dat mensen vaak onderschatten. Kies je toch mannetjes, zet het verblijf dan niet in de kamer waar je slaapt.
Huisvesting: maten en inrichting
Hier zit het grootste verschil tussen wat winkels verkopen en wat de dieren nodig hebben. De adviezen over minimale maten lopen uiteen, dus hieronder staan ze naast elkaar.
| Bron | Minimale maat | Waarvoor |
| LICG | 75 x 40 x 40 cm | twee tot vier muizen, plus 20 procent oppervlakte per extra dier |
| Dierenbescherming | 80 x 50 x 40 cm | als ondergrens voor een groepje |
| Dierenkliniek Tiel | 60 x 40 x 30 cm | als minimum |
Dit zijn minima, geen streefmaten. Groter is bij muizen beter, en hoogte gebruiken ze ook: klimmen hoort bij hun gedrag.
Traliekooien zijn meestal geen optie. Het LICG schrijft dat er maar weinig traliekooien geschikt zijn, omdat de spijlen al snel te ver uit elkaar staan en de dieren dan een opening vinden om te verdwijnen. De Dierenbescherming zegt hetzelfde in andere woorden: muizen glippen makkelijk langs tralies. Beide adviseren een grote glazen of plastic bak met een fijnmazig deksel erop. Reken erop dat een ontsnapte muis in een gewoon huis vrijwel niet terug te vinden is.
Bodemlaag. Een flinke, absorberende laag bodembedekking is nodig, zodat urine snel wordt opgenomen en de muizen kunnen graven. Geschikt zijn materialen op basis van hennep of maïs, of biologische kattenbakkorrels. Zaagsel is niet geschikt. Over hooi verschillen de bronnen: de Dierenbescherming raadt hooi als bodembedekking af, terwijl het LICG stofarm hooi wel als nestmateriaal noemt. Een dikte in centimeters geeft geen van beide, dus houd aan: dik genoeg om gangen in te maken die niet direct instorten. Zet zware voorwerpen stevig op de bodem, zodat ze niet kunnen omvallen als er onder gegraven wordt.
Inrichting. Muizen hebben nodig:
- Meerdere schuilplekken, bijvoorbeeld houten huisjes of een vogelnestkastje
- Nestmateriaal zoals papiersnippers of tissues, geen watten
- Tunnels, trapjes en klimtouwen om de hoogte te gebruiken
- Een ruim looprad met een dicht loopvlak en zonder spaken, waarbij de standaard aan de dichte kant zit, zodat een staart niet klem komt
- Wisselend materiaal om te slopen, zoals toiletrollen en lege doosjes
Zet het verblijf op kamertemperatuur, niet in de zon en niet naast de verwarming. Dierenkliniek Tiel noemt 18 tot 26 graden als geschikte temperatuur. Muizen kunnen niet zweten en raken volgens die kliniek snel oververhit, dus in de zomer is een koele plek in huis belangrijker dan een mooie plek.
Schoonmaken. Het LICG houdt een wekelijkse schoonmaakbeurt aan als meestal voldoende. Maak het niet te grondig: laat een deel van het oude nestmateriaal zitten, zodat de bekende geur blijft en de dieren niet in een vreemd hok wakker worden.
Voeding
De basis is een compleet voer dat speciaal voor muizen is gemaakt. Granen en zaden vormen volgens het LICG het hoofdbestanddeel van hun menu. Dierenkliniek Tiel geeft de voorkeur aan pelletvoer boven een losse zadenmix, omdat muizen uit een mix hun lievelingsstukjes eruit halen en de rest laten liggen.
Daarnaast:
- Een beetje groenvoer of fruit als aanvulling, in kleine hoeveelheden
- Af en toe een extraatje zoals wat muesli of vogelzaad
- Altijd vers drinkwater, in een flesje dat niet lekt
- Iets om op te knagen, bijvoorbeeld onbespoten takken
Wat niet nodig is: knaagblokken en vitaminedruppels. Het LICG noemt die overbodig, omdat de muis er vaak veel te veel mineralen en vitaminen door binnenkrijgt. Een concrete hoeveelheid gram voer per dier per dag vond ik bij de Nederlandse voorlichting en de dierenartspagina’s niet, dus volg het advies op de verpakking en let erop dat er dagelijks iets overblijft maar niets beschimmelt.
Gedrag en hanteren
Een muis leer je niet aan de hand, je laat de muis aan jou wennen. Ga naast het verblijf zitten als ze actief zijn en bied voer aan met je hand. Dat kost weken en lukt bij het ene dier beter dan bij het andere.
Bij oppakken gelden twee regels:
- Til nooit aan de staart. Zowel het LICG als de Dierenbescherming zijn daar helder over. De staart kan beschadigen, en het dier hangt dan zonder steun.
- Pak met twee handen op, van onderen. Het LICG beschrijft het zo: de ene hand onder de muis en de andere hand iets over de muis heen. Van boven grijpen voelt voor een prooidier als een aanval.
Doe dit boven het verblijf of in een kleine, afgesloten ruimte. Een muis die tussen je vingers doorschiet is binnen twee seconden achter een plint verdwenen. Reken er ook op dat een muis niet stil blijft zitten op een hand: het zijn dieren die lopen, ruiken en verder gaan. Voor kinderen die iets willen vasthouden is dat teleurstellend.
Gezondheid
Muizen zijn kwetsbaar als ze ziek zijn. Het LICG schrijft dat je niet te lang moet wachten met het inroepen van hulp van een dierenarts. Muizen kunnen volgens Dierenkliniek Tiel nauwelijks braken en hebben een hoge stofwisseling, waardoor problemen snel gaan.
Dagelijkse controle kost een halve minuut. Een gezonde muis is levendig, heeft een glanzende vacht, heldere ogen en ademt geluidloos.
Bel dezelfde dag een dierenarts bij:
- Ademgeluiden zoals hikken, sniffen, brommen, piepen of reutelen, of benauwd ademen
- Niet meer eten of drinken, of duidelijk vermageren
- Kwijlen of moeite met eten, wat op tandproblemen kan wijzen
- Een bult of zwelling die snel groeit
- Een dier dat apart zit, niet reageert of in elkaar gedoken blijft zitten
- Wonden na een vechtpartij in de groep
Verder komen bij muizen huidproblemen en parasieten voor, met kaalheid en veel krabben als signaal, en tumoren, die soms als knobbeltjes onder de huid of op de staart en oren beginnen. Wat precies aan de hand is kun je thuis niet vaststellen, en dat hoeft ook niet: de dierenarts stelt de diagnose. Zoek wel een praktijk met ervaring in kleine knaagdieren, want niet elke dierenarts ziet ze vaak.
Kosten
De aanschaf van de dieren is het kleinste bedrag. Het LICG schrijft dat de prijs van een muis doorgaans meevalt en dat je ze vanaf enkele euro’s koopt. Het verblijf en de inrichting kosten meer dan de dieren zelf.
Concrete bedragen geven het LICG en de Dierenbescherming niet, dus de bedragen hieronder zijn een indicatie op basis van het gangbare winkelaanbod en geen richtlijn van een organisatie.
| Post | Indicatie | Toelichting |
| Twee tot vier muizen | enkele euro’s per dier | vaak ook via een knaagdierenopvang |
| Verblijf plus deksel | tientallen euro’s tot ruim honderd euro | grote glazen of plastic bak, eenmalig |
| Inrichting | enkele tientjes | huisjes, looprad, tunnels, eenmalig |
| Voer en bodembedekking | een paar tientjes per kwartaal | terugkerend, afhankelijk van groepsgrootte |
| Dierenarts | per consult tientallen euro’s | bedrag verschilt per praktijk, vraag het na |
Reken vooral op de dierenartspost. Bij een goedkoop dier voelt een consult van een paar tientjes al snel als veel geld, en dat is precies het moment waarop dieren geen zorg krijgen.
