Een bak die niet schoon is, is een van de meest voorkomende redenen dat een kat ergens anders gaat plassen. Toch staat zelden ergens hoe vaak je moet scheppen, wanneer de bak leeg moet en welke middelen je juist niet gebruikt. Dit stappenplan loopt het door, met de hygiëneregels erbij.
Wat heb je nodig
- Een schepje dat bij je vulling past, met fijne gaten voor fijne korrels
- Een zak voor het restafval
- Heet water en een mild middel: biologisch afwasmiddel, biologische allesreiniger, of natuurazijn een op een verdund met heet water
- Een emmer die je alleen hiervoor gebruikt, een doek en handschoenen
- Schone vulling voor een laag van minstens 3 centimeter
- Eventueel een tweede bak voor tijdens de grote schoonmaak
Tijd: dagelijks scheppen kost twee tot drie minuten. De hele bak leeghalen, schoonmaken, drogen en vullen kost vijftien tot twintig minuten, waarvan het grootste deel droogtijd is.
Voordat je begint
Doe handschoenen aan, was daarna je handen, en maak de bak niet schoon in de keukengootsteen; gebruik een aparte emmer of een buitenkraan.
Het punt waar het echt om gaat is toxoplasmose. Het RIVM adviseert zwangere vrouwen de kattenbak door iemand anders te laten schoonmaken. Ook mensen met een verminderde weerstand kunnen ernstig ziek worden van deze parasiet; het RIVM noemt oogontsteking, longontsteking en hersenvliesontsteking. Volgens het RIVM worden de cysten pas na 48 uur besmettelijk, en dat maakt dagelijks scheppen de belangrijkste maatregel.
Voor het middel geldt vooral wat je niet gebruikt. Het LICG raadt chloor, desinfectiemiddelen met fenolen zoals Dettol, geparfumeerde middelen en producten met etherische oliën af. Gebruik ook geen middel met ammonia: International Cat Care schrijft dat producten op ammoniabasis in geur op urine lijken, waardoor de plek voor je kat juist meer op een toilet gaat lijken. Sterk geparfumeerde middelen zijn om een andere reden ongeschikt: katten kunnen die geuren overheersend vinden en gaan de bak dan mijden.
Stap 1: Schep dagelijks de vieze plekken eruit
Haal minimaal een tot twee keer per dag de klonten en de ontlasting uit de bak. Dat is wat het LICG aanhoudt, en International Cat Care komt op hetzelfde uit met twee keer daags scheppen. Meer katten of een bak op een warme plek betekent vaker. Vul daarna bij tot de laag weer op dikte is, want in een te dunne laag kan je kat niet graven en dekken.
Gebruikte vulling hoort bij het restafval. Milieu Centraal is daar duidelijk over: kattenbakkorrels gaan in de restafvalbak, niet door het toilet en niet in de gft-bak, ook niet als de vulling van natuurlijk materiaal is. Op eigen compost hoort het evenmin, omdat kattenontlasting ziekteverwekkers kan bevatten, en doorspoelen kan het riool verstoppen. Staat op de zak dat de vulling doorspoelbaar is, volg dan die aanwijzing.
Stap 2: Maak de bak wekelijks of tweewekelijks helemaal leeg
Hoe vaak de hele bak leeg moet, hangt af van je vulling. Het LICG en International Cat Care geven hetzelfde schema.
| Soort vulling | Scheppen | Hele bak leeg en verschonen |
| Niet klonterende vulling | Één tot twee keer per dag | Iedere week |
| Klonterende vulling | Één tot twee keer per dag | Minimaal iedere twee tot vier weken |
Bij klonterende vulling verwijder je met de klont ook de urine, en daarom mag het interval langer. Dat is een bovengrens: ruikt de bak eerder of gebruiken meerdere katten dezelfde bak, dan doe je het eerder.
Stap 3: Maak de bak schoon met heet water en een mild middel
Spoel de bak om met heet water en maak hem daarna schoon met een van de middelen hierboven. International Cat Care noemt heet water met een biologisch afwasmiddel als de gewone methode; het LICG voegt biologische allesreiniger, natuurazijn een op een verdund met heet water, en baking soda toe. Neem de hoeken en de rand mee, want daar zit de aanslag.
Spoel daarna grondig na, tot je geen middel meer ruikt of voelt. Dat naspoelen is de stap die het meest uitmaakt: je kat loopt straks door de bak en likt haar poten schoon. International Cat Care legt uit dat katten zo stoffen uit desinfectiemiddelen binnenkrijgen, zoals benzalkoniumchloride, die irriterend zijn en een kat ziek kunnen maken. Kwijlt je kat daarna of wil ze niet eten, bel dan je dierenarts.
Ga niet met staalwol langs de binnenkant. Krassen in het plastic houden urine vast, en dan blijft de bak ruiken.
Stap 4: Droog de bak goed en vul hem opnieuw
Laat de bak volledig drogen voordat er vulling in gaat. Neem hem af met een doek en laat hem daarna nog even staan, niet in de volle zon. Vulling die in een natte bak gaat, koekt vast op de bodem, en dat is de korst die je volgende keer eraf moet bikken.
Vul daarna tot minimaal 3 centimeter. Dat is wat het LICG aanhoudt, en International Cat Care schrijft dat katten een diepte van ongeveer 3 centimeter prefereren. Veel dikker hoeft niet, want het meeste extra wordt over de rand geschopt. Zet de bak op dezelfde plek terug: verplaatsen en verschonen op dezelfde dag is twee veranderingen tegelijk.
Stap 5: Loop de plek en de omgeving na
Veeg de gemorste vulling weg en neem de mat en de wand erachter mee. Controleer daarna de plaatsing. Het LICG adviseert bakken op een rustige, beschutte plek en niet naast voer- of drinkbakjes; International Cat Care voegt toe dat katten bakken bij een kattenluik of een raam vaak mijden. Kijk ook naar het aantal: het LICG houdt minimaal één bak extra aan ten opzichte van het aantal katten, dus drie bij twee katten.
Vond je plas buiten de bak, maak die plek dan apart schoon. International Cat Care adviseert een enzymatische reiniger voor kattenurine, of biologisch waspoeder van ongeveer 10 procent, goed naspoelen, en daarna isopropylalcohol die je laat verdampen. Gebruik hier geen ammonia.
Wat de bak je over je kat vertelt
Het dagelijkse scheppen is ook je dagelijkse controle.
Ontlasting. Normaal is die stevig en vormvast. Wordt ze dun of waterig, of zit er bloed of slijm bij, dan spreekt AniCura van diarree. Houden de klachten langer dan een paar dagen aan, of komt er koorts boven 39,5 graden bij, braken, of niet meer eten of drinken, dan is dat volgens AniCura een reden om de praktijk te bellen. Blijft de bak dagen leeg terwijl je kat normaal eet, laat dat ook nakijken.
Urine. Bij klonterende vulling zie je hoeveel plasklonten er zijn en hoe groot. Opeens veel meer of veel grotere klonten betekent dat je kat meer plast, en dat gaat vrijwel altijd samen met meer drinken. Veel kleine plasjes, bloed in de urine, of een kat die zit te persen zonder dat er iets komt, is dringender: International Cat Care schrijft dat een kat die geen of bijna geen urine kan produceren, direct veterinaire hulp nodig heeft.
Als het niet lukt
De bak blijft ruiken. Ga vaker scheppen en haal de bak eerder helemaal leeg, in plaats van naar een sterker middel te grijpen. Voeg geen geurkorrels of deodorant toe: International Cat Care noemt juist die geuren als reden dat katten elders gaan plassen. Ruikt een goed schoongemaakte bak nog steeds, dan is het plastic vermoedelijk bekrast en verzadigd; een nieuwe of extra bak lost dat op.
Je kat mijdt de bak na het verschonen. Meestal is er te veel middel of parfum gebruikt. Spoel nog eens na met alleen heet water en laat de bak goed drogen. Een schepje schone, ongebruikte vulling door de nieuwe mengen werkt bij sommige katten. Blijft ze weg, zet er tijdelijk een tweede bak met de vertrouwde vulling naast.
Er zit korstige aanslag op de bodem. Laat de bak een half uur inweken met heet water, eventueel met natuurazijn een op een verdund zoals het LICG die noemt, en schuif de korst daarna los met een plastic of houten spatel. Geen staalwol, geen scherp mes en geen chloor. Komt het er niet af, dan staat de bak op vervanging.
Je kat plast buiten de bak. Ga hier eerst naar de dierenarts en zoek niet eerst een gedragsverklaring. International Cat Care schrijft dat een kat bij plotseling veranderd toiletgedrag onderzocht hoort te worden om medische oorzaken uit te sluiten, en noemt onder andere blaasaandoeningen, feline idiopathische cystitis, een te snel werkende schildklier en diabetes. Is er medisch niets aan de hand, dan komen de punten uit deze how-to in beeld: het LICG noemt te weinig bakken, een slechte plek, vieze bakken, ongeschikte vulling, stress en gezondheidsklachten.
